Tác giả: Maxim Massenkoff và Peter McCrory
Bản dịch tiếng Việt: Bùi Tấn Việt — CEO SePay (sepay.vn)
Xin cảm ơn tác giả và dịch giả!
Báo cáo của Anthropic chỉ ra AI đang thực sự thay thế công việc thực tế thay vì chỉ dừng lại ở lý thuyết, đặc biệt tác động mạnh đến nhóm lao động tri thức có trình độ như lập trình viên (74.5%) và nhân viên CSKH (70.1%). Dù chưa gây thất nghiệp hàng loạt, dữ liệu cho thấy các doanh nghiệp đang giảm dần tuyển dụng lao động trẻ (22-25 tuổi) ở những ngành bị ảnh hưởng. Đáng chú ý, tiềm năng của AI vẫn còn rất lớn và cuộc chơi này chỉ mới thực sự bắt đầu.
>> Xem chi tiết: Tác động của AI lên thị trường lao động (Báo cáo phần 1)
Mời bạn tiếp tục theo dõi Phần 2 để tìm hiểu xem ai là người bị ảnh hưởng nhiều nhất và liệu AI đã thực sự gây ra làn sóng thất nghiệp hay chưa!
1.1 Thước đo mới: "AI đang thực sự làm gì?" (Xem chi tiết phần tại phần 1)
1.2 Nghề bị AI ảnh hưởng nhiều thì tăng trưởng chậm hơn
Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) dự báo việc làm cho mọi nghề từ 2024 đến 2034:
Hình 4: Nghề bị AI ảnh hưởng nhiều → việc làm tăng trưởng chậm hơn
Cách đọc biểu đồ:
Trục ngang (Exposure) = mức AI đang thay thế, càng sang phải = AI thay thế càng nhiều.
Trục dọc = % tăng trưởng việc làm dự báo đến 2034.
Đường nét đứt đi xuống cho thấy: bị AI ảnh hưởng càng nhiều thì tăng trưởng càng thấp.
Ví dụ: Software developers (Lập trình) vẫn tăng trưởng dương. Customer service reps (CSKH) tăng trưởng âm. Electricians (Thợ điện) ít bị ảnh hưởng, tăng trưởng tốt.
Con số cụ thể: Cứ mỗi 10% tăng trong mức AI bao phủ, dự báo tăng trưởng việc làm giảm 0.6%.
2. Ai là người bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi tác động của AI?
So sánh nhóm 25% bị AI ảnh hưởng nhiều nhất với nhóm 30% không bị ảnh hưởng (dữ liệu trước khi ChatGPT ra mắt, cuối 2022). Hai nhóm khác nhau rất rõ:
Hình 5: So sánh hai nhóm — bị AI ảnh hưởng nhiều vs không bị ảnh hưởng
Cách đọc dữ liệu:
Cột No exposure = Nhóm không bị ảnh hưởng.
Cột Top quartile = Nhóm 25% bị ảnh hưởng nhiều nhất.
Dòng quan trọng: Female (Nữ) +15.5 điểm %. Hourly wage (Lương/giờ) cao hơn $10.45.
Graduate degree (Sau đại học) 17.4% vs 4.5%.
Kết luận: AI ảnh hưởng nhiều nhất đến lao động tri thức.
3. AI đã gây thất nghiệp chưa?
Tại sao chọn đo tỷ lệ thất nghiệp?
Vì đây là chỉ số trực tiếp nhất: người thất nghiệp = người muốn có việc nhưng chưa tìm được.
Tin tuyển dụng giảm ở một nghề có thể được bù bởi nghề khác. Nhưng nếu AI thực sự gây thiệt hại, sẽ phải có giai đoạn thất nghiệp tăng.
Anthropic so sánh nhóm 25% bị ảnh hưởng nhiều nhất với nhóm không bị ảnh hưởng, từ 2016 đến nay:
Hình 6: Tỷ lệ thất nghiệp - nhóm bị AI ảnh hưởng nhiều (đỏ) vs không ảnh hưởng (xanh)
Cách đọc dữ liệu:
Biểu đồ trên
Đường đỏ (Top quartile/most exposed) = nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất
Đường xanh (No exposure) = nhóm không bị ảnh hưởng.
Trong COVID, nhóm KHÔNG bị AI ảnh hưởng (làm việc trực tiếp) lại thất nghiệp NHIỀU hơn. Sau đó hai đường gần như song song.
Biểu đồ dưới: đo khoảng cách
Giữa hai nhóm, khoảng cách gần bằng 0 kể từ ChatGPT ra mắt (đường nét đứt dọc).
Nghĩa là: chưa thấy AI gây thất nghiệp rõ rệt.
Kết quả chính: Chưa thấy AI gây thất nghiệp. Khoảng cách giữa hai nhóm kể từ ChatGPT ra mắt là nhỏ và không có ý nghĩa thống kê.
Xem thêm: Kết luận chính về tác động AI lên các ngành nghề
Chúng ta đang ở trong giai đoạn đầu của một cuộc đại tu về cách thức vận hành nền kinh tế. AI hiện tại chưa phải là "kẻ tước đoạt công việc" mà đóng vai trò là "kẻ tái định nghĩa công việc". Thay vì lo sợ về sự thất nghiệp, đây là lúc lao động trẻ và các doanh nghiệp cần chủ động trang bị tư duy cộng tác với AI. Cuộc chơi chỉ mới bắt đầu, và lợi thế sẽ thuộc về những ai biết dùng AI để nâng cao năng suất thay vì đứng nhìn nó thay thế từng phần việc của mình.